دسته‌بندی نشده

آیا نشر دیجیتال چاره کار کتابخوانی است ؟

به گزارش روابط عمومی ماهنامه علمی تخصصی مدیریت رسانه، قاسم صفایی‌نژاد  سردبیر این ماهنامه در سرمقاله شماره ۱۷ به این سوال که آیا نشر دیجیتال چاره کار کتابخوانی است پاسخ داد و نوشت :

در تعریف اولیه کتاب آمده است «به مجموع ای از لوح های چوبی یا عاجی، یامجموع ای از ورقهای کاغذ، پوست آهو و یا ماده ای مانند آن، اعم از دستنویس چاپی که با هم به نخ کشیده یا صحافی شده‌باشند، کتاب می‌گویند. » با این تعریف،کتاب قدمتی ۵ هزار ساله دارد و در دوره های مختلف با فراز و نشیب های گوناگون ابزار ماندگاری دانش بشری و حتی یادگار حماسه ها و حکومتها بوده است.کتابخانه های بزرگ سراسر دنیا نشان از علاقه دانشمندان و اهالی علم و فرهنگ به کتاب برای سوار شدن بر روی شانه های دانشمندان پیشین جهت جلوگیری ازتجربه مجدد برخی از امور است. کتاب همواره یکی از رسانه های مهم در تاریخ بشربه رسمیت شناخته شده است. معجزه پیامبر اسلام (ص) نیز کتابی بود به نام قرآن که با تحدی طلبیدن، اعجاز خود را در طول تاریخ پس از نزول خود اثبات کرده است پس از اختراع دستگاه چاپ نقش کتاب در پیشبرد علم و فرهنگ جوامع پر رنگ تر از قبل دنبال شد. سرانه مطالعه کتاب به عنوان یکی از شاخص های مهم کشورهای مختلف شناخته می‌شود. سرانه کتابخوانی در ایران در سال ۱۳۵۳ به دلیل وجود تنها ۳۵ درصد باسواد از جمعیت کشور در حدود ۲ دقیقه در شبانه روز بوده است در حال حاضر حدود ۹۰ درصد جامعه باسواد هستند اما آمار معتبری درباره سرانه مطالعه وجود ندارد و از ۲ دقیقه تا ۱۲۰ دقیقه در روز گفته می‌شود! تنها آمار رسمی در سال ۱۳۸۲ منتشر شد که نشان دهنده سرانه ۷ دقیقه ای در روز است؛ البته احتمالا در این سرانه کتب درسی، قرآن و ادعیه نیز در نظر گرفته شده است.

سرانه مطالعه در ژاپن به عنوان کتاب‌خوان ترین کشور دنیا ۹۰ دقیقه در روز، و درکشورهای در حال توسعه‌ای مانند ترکیه و مالزی، ۵۵ دقیقه در روز است. دلایل مختلف برای این معضل در ایران وجود دارد و قطعا راهکارهایی نیز برای حل آن وجود دارد اما مهم اراده ای است که باید برای حل آن بوجود بیاید. ریشه های نبود فرهنگ کتابخوانی هم به «مسئولین »، هم به «ناشران » و هم به «آحاد مردم »برمیگردد اما در این یادداشت قصد دارم از این زاویه به موضوع نگاه کنم که آیا با نشر دیجیتال –با توجه به اقبال نسل جوان به رسانه های دیجیتال- میتوان تغییری در فرهنگ کتابخوانی به وجود آورد؟قبل از هر چیز باید چرایی عدم فرهنگ کتابخوانی در کشور را دریابیم. صاحب نظران و کارشناسان دلایل مختلفی را برای این امر برمی شمارند که به طور خلاصه میتوان

به «عدم احساس نیاز به کتاب» ،« خودشیفتگی فرهنگی » ،« سطحی بودن تفکر ،»«ارزش نبودن دانایی » ،« تنبلی در مطالعه و اقبال به سمت سایررسانه ها » ،« گرانبودن کتاب و عدم توان مالی خانواده ها برای خرید کتاب »،« عدم جذابیت موضوعات کتابها برای مردم » ،« مضر بودن محتوای برخی کتابها » ،« عدم وجود تبلیغات مناسب در سایر رسانه ها » و «توزیع نامناسب کتاب » اشاره کرد.

با توجه به دلایل پیش گفته به نظر میرسد که علت قالب، مشکل فرهنگی است، نه ابزاری؛ اما میتوان به نشر دیجیتال به عنوان یک انگیزاننده نگاه کرد. فرصتی که با توجه به جذابیت های فراوان آن -بخصوص برای نسل جوان- میتواند به عنوان یک سکوی پرتاب جهت اصلاح فرهنگ کتابخوانی مورد استفاده قرار گیرد. مزیت های فراوان نشر دیجیتال از قبیل «کاهش هزینه های تولید و چاپ کتاب » ،« کاهش زمان تکثیر کتاب » ،« کاهش شدید هزینه توزیع » ،« عدم نیاز به فضای فیزیکی برای انبار کتاب » ،« عدم برگشت کتاب »،«افزودن اطلاعات چند رسانه ای » ،« امکان جستجوی اطلاعات » ،« انعطاف پذیری بیشتر برای نشر ویرایش جدید » و «دریافت سریع نقدها و بازخوردها » میتواند منجر به حل بعضی از معضلات کتابخوانی شود. ضمن اینکه امکانات بسیار زیاد نشر دیجیتال میتواند به عنوان یک انگیزاننده، انسان را به مطالعه تشویق کند. چند مورد را به عنوان مثال مرورم یکنم:

– کاهش هزینه های چاپ و توزیع و انبارداری منجر به ارزانی کتاب خواهد شد.

– اینکه کتاب بدون تحمیل بار اضافی، همیشه و همه جا همراه انسان است، میتواند وقت‌های مرده را زنده کند؛ حال آنکه کتاب کاغذی با توجه به وزن و حجم خود کار را کمی مشکل میکرد.

– دارا بودن اطلاعات چندرسانه ای میتواند موجب تنوع در خوانش و رفع خستگی چشم شود و زمان مطالعه را افزایش دهد.

– بعضی امکانات دیگر مانند استفاده از لغت نامه ها و دیکشنری ها در حین مطالعهبدون کمترین تلاش یا حمل کتب مرجع، مطالعه را آسانتر میکند.

– جستجوی آسان میان میلیون ها کتاب طبقه بندی شده و عدم صرف زمان برای خرید کتاب یکی دیگر از مشوق‌ها است.

– برخی از دستگاه ها و نرم افزارهای کتابخوانی دیجیتال، قابلیت همگام سازی با شبکه های اجتماعی را دارند. تعامل آسان با دوستان و دیگر افراد فضای مجازی،میتواند منجر به مطالعه بیشتر شود و اجتماعی بودن انسان را در این زمینه هم به رخ بکشد.

– در نشر دیجیتال، نویسنده میتواند خود ناشر باشد؛ به این ترتیب هم تعداد نویسندگان زیاد می‌شود و هم قیمت کتاب باز هم ارزان تر می‌شود. ارزش گذاری محتوا در نشر دیجیتال به عهده کاربران فضای مجازی است.

این موارد فقط مثال هایی بود که بتوانیم تا حدودی فضای کتابخوانی دیجیتال را تصور کنیم. نشر دیجیتالی که از سال ۲۰۱۳ در کشورهای غربی مانند آمریکا، درآمدی بیشتر از نشر چاپی داشت و در حال تبدیل شدن به یک فرهنگ و عادت مفید است. البته نباید از چالش های نشر دیجیتال مانند حق مالکیت معنوی غافل شد؛ چالشی که با کمی تدبیر و تلاش قابل حل است.

سخن پایانی آنکه هر چند مشکل اصلی سرانه پایین کتابخوانی در کشورمان،فرهنگی است اما به نظرمی‌رسد نشر دیجیتال با توجه به جذابیت های خود می‌تواند عصای دست این بیمار شود، به شرط آنکه «مسئولین » ،« ناشران » و «آحاد مردم » هر کدام در زمینه مرتبط با خود اراده کنند.